Αγώνες πείνας

Aκολουθώντας το πνεύμα των ημερών, και ούσα θαυμάστρια των βιβλίων, καλούμαι ηθικά και επιτάσσομαι συναισθηματικά να σχολιάσω τους Αγώνες πείνας , οι οποίοι πρωτοπροβλήθηκαν στους κινηματογράφους στις 22 Μαρτίου.

Για τους λίγους που δεν έχουν ακούσει από τους καλοθελητές το θέμα της τριλογίας της Σούζαν Κόλλινς, οφείλουμε να ενημερώσουμε...

Θα αναφέρω μια ήδη παρουσιασμένη στο κοινό προβολή του θέματος:
Από τα ερείπια ενός μέρους που κάποτε ήταν γνωστό ως Βόρεια Αμερική έχει αναδυθεί το έθνος της Πάνεμ, μια λαμπερή Κάπιτολ που περιβάλλεται από δώδεκα απομακρυσμένες επαρχίες. Η Κάπιτολ είναι σκληρή και αμείλικτη και κρατά τις επαρχίες υπό τον έλεγχό της αναγκάζοντάς τις να στέλνουν από ένα αγόρι και ένα κορίτσι ηλικίας από δώδεκα μέχρι δεκαοχτώ για να συμμετάσχουν στους ετήσιους Αγώνες Πείνας, έναν αγώνα θανάτου που μεταδίδεται ζωντανά από την τηλεόραση. Για την δεκαεξάχρονη Κάτνις Έβερντιν, που ζει μόνη μαζί με τη μητέρα και τη μικρότερη αδερφή της, η απόφαση της να πάρει εθελοντικά τη θέση της αδερφής της στους Αγώνες δεν διαφέρει και πολύ από μια θανατική ποινή. Όμως η Κάτνις έχει φτάσει κι άλλη φορά κοντά στο θάνατο -και η επιβίωση είναι δεύτερη φύση για εκείνη. Χωρίς να το επιδιώκει πραγματικά, διεκδικεί σοβαρά τη νίκη. Αλλά για να νικήσει, θα πρέπει να αρχίσει να κάνει επιλογές που φέρνουν σε σύγκρουση την επιβίωση με την ανθρωπιά και την αγάπη με τον έρωτα...

Πρόκειται για μια αλληγορική μελλοντολογική περιπέτεια, η οποία αποτελεί επιτυχή εξισορρόπηση φαινομένων που λάμβαναν χώρα στην αρχαία Ρώμη και μύθων της αρχαίας Ελλάδας, κάποιων οργουελικών ανησυχιών, του «Battle Royal» και του «Rollerball», αξιοποιώντας και σχολιάζοντας ταυτόχρονα τους μηχανισμούς των reality shows και τις πιθανές συνέπειες της γνωστής σε όλους μας αλλοτρίωσης των σύγχρονων κοινωνιών.

Ολοφάνερα οι δημιουργοί της ταινίας κατέβαλλαν σημαντική προσπάθεια για να διατηρήσουν τις ισορροπίες -να μην απογοητεύσει τους αναγνώστες που θαύμασαν το βιβλίο, να αποκτήσει νέους θαυμαστές, να βρει την χρυσή μεσότητα μεταξύ της παρουσίασης ενός λουτρού αίματος και μιας πολιτικής κριτικής, προωθώντας παράλληλα και ένα πλήθος εμπορικών προιόντων βασισμένων στους Αγώνες... Ωστόσο, λόγω της φύσης της ταινίας και της ιστορίας γενικότερα, είναι κατανοητή και θεμιτή αυτή η προσέγγιση.

Με ενοχλούν οι κουλτουρό/ψαγμένο/διανοούμενο-θεωρήσεις και επιθέσεις στο βάθος του περιεχομένου του έργου. Βεβαιότατα η ανάλυση των θεμάτων θα μπορούσε να είναι βαθύτερη, αλλά το κοινό στο οποίο απευθύνεται, παρασυρμένο εν μέρει από το συγγραφικό ταλέντο της Κόλλινς, θα αντιληφθεί συνειδητά ή ασυνείδητα τους πυρήνες της παρουσίασής της και θα αποκτήσει συναισθηματική σύνδεση με την κριτική τέτοιων φαινομένων. Αυτό, εν τω μεταξύ, αποτελεί μια αναμενόμενη και θεάρεστη επίδραση της ιστορίας στον ανθρώπινο ψυχισμό.

Επίσης, ενοχλούμαι από την συνεχή σύγκριση των Αγώνων Πείνας με τις ταινίες και τα βιβλία του Twilight saga. Το επίπεδο ανάλυσης, η θεματολογία, η ψυχογράφηση των χαρακτήρων, το κοινωνικό πρίσμα και οι στόχοι των συγγραφέων διαφέρουν τόσο, που το να θυσιάζεις την εμβάθυνση στο περιεχόμενο των Αγώνων στον βωμό της εμπορευματοποίησης αμφότερων των ταινιών φαντάζει κωμικοτραγικό.

Η έκταση της διαφήμισης που δέχτηκε το πολυαναμενόμενο έργο είναι τόση ώστε κάθε 15χρονο που απορρίπτει την λογοτεχνία και την ποιότητά της να επιθυμεί διακαώς να παρευρεθεί στο κοντινότερο κινηματογράφο. Πράγματι, οι έφηβοι βρυκόλακες χλωμιάζουν μπροστά στην βιαιότητα και την επιβλητική παρουσία των Αγώνων. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, τα δύο έργα, τόσο σκηνοθετικά όσο και συγγραφικά διαφέρουν παρασάγκας.
 

Παρότι ο ατομικός οραματισμός μου διαβάζοντας τα βιβλία διέφερε σχεδόν απόλυτα από την κινηματογραφική παρουσίαση των Αγώνων Πείνας, οφείλω να ομολογήσω πως με ικανοποίησε ιδιαίτερα και η νεοπαρουσιασθείσα οπτική. Κατόρθωσαν οι δημιουργοί να συλλάβουν την ισορροπία που διέφυγε τόσων άλλων. Παράλληλα, το καστ, απαρτιζόμενο από ηθοποιούς όπως η Jennifer Lawrence (Winter's Bone), ο Josh Hutcherson (The Kids Are All Right), η Elizabeth Banks (The Next Three Days) και η Isabelle Fuhrman (Orphan), ενσάρκωσε ιδανικά, αν και απροσδόκητα, τους χαρακτήρες. Ενδιαφέρουσα ήταν επίσης η σκηνοθετική προσέγγιση του . Η σκηνοθεσία του Gary Ross (Pleasantville).

Το τέλος του φθινοπώρου

Νοέμβριος, Γκυστάβ Φλομπέρ

Το πρώτο διήγημα του Φλομπέρ που αποφάσισα να διαβάσω ήταν ο Νοέμβρης.

 Γραμμένο το 1842, η εισαγωγή του έργου καθιστά αδύνατον στον αναγνώστη να μην παρατηρήσει

το πόσο μπερδεμένοι είναι οι νέοι αλλά και οι μεγαλύτεροί τους, παρ' όλη την περιλάλητη πείρα τους.  Το ίδιο ισχύει και για τους σπουδαίους συγγραφείς.

 Το διήγημα ξεναγεί τον αναγνώστη στις ψυχικές διακυμάνσεις ενός νέου, ο οποίος ονειρεύεται πάθη που δεν έχει ποτέ βιώσει. Ονειρεύεται τον κόσμο, τον έρωτα, την Γυναίκα. Ωστόσο, ο κόσμος παραμένει για αυτόν στενός στα όριά του, ο έρωτας ένα άπιαστο ιδανικό και η Γυναίκα μια παιδική φαντασίωση. Στα 18 του επισκέπτεται, αφημένος στην έκρηξη των συναισθημάτων, μια πόρνη -την Μαρί. Εκείνη αποτελεί την άλλη άκρη της ζυγαριάς για τον νέο. Οι ερωτικές της εμπειρίες, τις οποίες του αφηγείται, είναι πλούσιες και πολυάριθμες, αλλά την έχουν αφήσει ανικανοποίητη και κενή. Η απουσία εμπειριών έχει αφήσει τον αφηγητή μας εξίσου ανικανοποίητο και κενό.

 Η Μαρί τον εισάγει στον κόσμο του υλικού έρωτα, εκφράζοντας παράλληλα την έντονη ανάγκη της για μια αγάπη αιθέρια και απόλυτη, για ένα άνοιγμα της ψυχής ειλικρινές και σπουδαίο. Εκείνος, ίσως, την ερωτεύεται, και ξεδιψά αγγίζοντας το σώμα της, ατενίζοντας τα μυθικά μακριά μαύρα μαλλιά της.

 Είναι μια γυναίκα ερωτευμένη με την ιδέα του έρωτα, τον οποίο ποτέ δεν γνώρισε όπως τον οραματιζόταν. Είναι πρόθυμη να ερωτευτεί τον αφηγητή, μα ύστερα εξαφανίζεται από την ζωή του ξαφνικά, όπως εμφανίστηκε. 

 Εκείνος την σκέφτεται συνεχώς και ονειρεύεται τις στιγμές εκείνες που έζησε δίπλα της και μέσα της. Τελικώς, απογοητευμένος από τους ανθρώπους και από την πραγματικότητα ικανοποιείται μέσω της κατηγορίας προς την μετριότητα του Υπάρχειν. Σπουδάζει νομικά, ζει μόνος και τελικά πεθαίνει.

 

 Ο Φλομπέρ ήταν νέος όσο και ο αφηγητής μας όταν δημιούργησε τον Νοέμβριο. Η εισαγωγή στο έργο προκαλεί απορίες. Η έλλειψη συνοχής μου προκάλεσε αρχικά μια τάση να επιστρέψω το βιβλίο στο ράφι όπου το βρήκα. Ωστόσο, ήταν η συγκυρία στην δική μου ζωή και όχι η ικανότητα του νεαρού Φλομπέρ που ευθύνεται για αυτό. Ο νεαρός μας ονειρεύεται με πάθος, όπως οφείλει ηθικά κάθε νέος να κάνει... Είναι ανικανοποίητος όμως. Ψάχνει τον έρωτα σε κάθε γυναίκα. Ψάχνει τόσο πολύ που λησμονέι να βρει. Δεν ξέρει πώς να το κάνει, έχει ταυτιστεί με την αναζήτηση. Θα μπορούσαμε εύλογα να δηλώσουμε ότι η άρνησή του να βρει αυτό που πιστευεί πως αναζητά σφράγισε εξ αρχής την ''άκαρπη'' πορεία του. Αυτοκαταδικάζεται στην αναζήτηση λοιπόν ο νέος μας. Αραγέ, πολλοί από εμάς δεν κάνουμε ακριβώς το ίδιο; Είναι ζωτικής σημασίας να αποστρέφουμε που και που το βλέμμα από την Ιθάκη μας. Το ένστικτο και η λογική της αυτοσυντήρησης μας επιτάσσουν σε αυτό το μονοπάτι.

Θα μπορούσε να ειπωθεί πως το διήγημα αφορά την ανακάλυψη της σεξουαλικότητας του αφηγητή. Εξάλλου, η πολυπόθητη ισορροπία ανάμεσα στο έχειν και την πλατωνική επαφή με τον έρωτα είναι δύσκολη σε έναν κόσμο τόσο περιορισμένης επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Ικανοποίειται από την Μαρί και από όσα του προσφέρει; Τί είναι αυτό που τελικά επιθυμεί; Γιατί η Μαρί αποχωρεί απροσδόκητα από την καθημερινότητα του νέου και του αναγνώστη; Δεν ξέρω, είναι η απάντησή μου. Το σίγουρο είναι πως η προφανής αυτή ερμηνεία του κειμένου δεν μου ασκεί καμία έλξη για να την αναπτύξω περαιτέρω είτε γραπτώς είτε εσωτερικώς. Ίσως στο μέλλον...

Για εμένα, το διήγημα αυτό αποτελεί λαμπρό δείγμα της μελλοντικής πορείας του συγγραφέα. Η φανατική εμμονή με την τελειότητα των λέξεων αναδύεται σιγά σιγά καθ'όλη την διάρκεια του διηγήματος. Η εύρεση όμως της "le mot juste" δεν είναι καρποφόρα. Μερικά σημεία φανερώνουν πως, μάλλον τυχαία, στα πλαίσια του πειραματισμού, ο Φλομπέρ συνάντησε τον καλλιτεχνικά αρτιότερο τρόπο έκφρασης. Όσο προχωράει το κείμενο όμως, η σεξουαλική ωρίμανση του νεαρού πρωταγωνιστή συμβαδίζει με την συγγραφική ωρίμανση του νεαρού λογοτέχνη. Η διαφορά τους έγκειται στο ότι τελικά ο λογοτέχνης βρίσκει αυτό που αναζητεί.

Δεν έβρισκα τίποτα αντάξιό μου, και δεν θεωρούσα παράλληλα τον εαυτό μου ικανό για οτιδήποτε, γράφει σε κάποιο σημείο. Ύστερα, συναντάμε μια θαυμάσια έκρηξη αυτογνωσίας από μέρους του νεαρού, ο οποίος λέει: Γεννήθηκα με την επιθυμία να πεθάνω. Η φράση του αυτή, τόσο απλή μα και τόσο μεγαλείωδης, μας αποκαλύπτει τον λόγο για την μιζέρια και την δυστυχία που ακολούθησε στην ζωή του. Όλοι μας έχουμε γεννηθεί με αυτήν την επιθυμία. Είναι λογικός και θεμιτός ο κύκλος της ύπαρξης. Αλλά στον αφηγητή το μέτρο χάνεται και η ισορροπία διαρρυγνύεται. Ο νέος είναι εξ αρχής αυτοκαταστροφικός. Διατηρεί μια ψευδαίσθηση με όποιον τρόπο μπορεί. Δεν επιθυμεί πραγματικά να ερωτευτεί, ούτε να γνωρίσει την Γυναίκα. Ίσως ο οργανισμός του να επινόησε αυτά τα απεικάσματα με σκοπό την προστασία του. Ωστόσο, η επιθυμία που υποβόσκει σε όλο το διήγημα είναι ο θάνατος. Ευκαιρία να αποδείξουν την αξία τους δεν δίνει ο νέος μας ούτε στον κόσμο, ούτε στα όνειρα, ούτε στον ίδιο. 

Αρνείται να υποταχθεί στην ροή της ζωής... Επιθυμεί (παιδιάστικα;) να χαράξει την δική του πορεία, μα απαξιεί τόσο για την ύπαρξη που αρνείται πεισμωδώς να ασχοληθεί με την εύρεση στρατηγικών ή στόχων. Φαντάζεται και εναποθέτει κάθε ελπίδα σε εξωτερικούς αβέβαιους παράγοντες. Κατά κάποιον τρόπο, αντιμετωπίζει την ζωή με μια άμετρη σοβαρότητα, δείγμα αυτοκαταστροφής δίχως άλλο. 

Τέλος, μπορούμε να δηλώσουμε πως ο θαυμάσιος λόγος του Φλομπέρ, δείγμα συγκλονιστικού ταλέντου σε τόσο νεαρή ηλικία, κατόρθωσε να αναδείξει έναν πολύ βασικό κανόνα της ανθρώπινης ζωής. Όλοι βρίσκουμε αυτό που επιθυμούμε, αυτό που πιστεύουμε πως αξίζουμε. Φαινομενικά αυτή η δήλωση είναι ασαφής και μέτρια. Όμως, προκαλώ κάθε αναγνώστη να μην την αγνοήσει. Ο αφηγητής ήδη από την αρχή ποθούσε τον θάνατο πιο πολύ από τον έρωτα και αρνήθηκε να υποταχθεί στο ενδεχόμενο να ευτυχήσει. Κυνήγησε υπερβολικά μια Ιθάκη την οποία δεν θέλησε ποτέ να αντικρύσει πραγματικά. Και φυσικά, πέθανε μόνος, παρ'όλα τα ευγενή του όνειρα.

Διαβάστε το αν ποτέ βρείτε χρόνο. Ανοίξτε μια σελίδα και δείτε αν είναι κοντά σε αυτό που η εκάστοτε συγκυρία επιτάσσει. Ίσως βοηθήσει.